Udokumentowane naruszenia praw człowieka i wydarzenia polityczne za rządów Alaksandra Łukaszenki. Przedstawiamy ustalenia organizacji międzynarodowych i obrońców praw człowieka z bezpośrednimi odnośnikami. Nie każde naruszenie można przypisać osobiście Łukaszence: opisy wskazują działania władz i wnioski dochodzeń.
Przeczytaj szczegółowe opracowanie ↗21 / 21
Referendum w 1996 roku zmieniło strukturę parlamentu i znacznie wzmocniło władzę prezydenta. Komisja Wenecka opisuje naruszenie równowagi władz po kolejnych zmianach konstytucji.
Otwórz źródło: Venice Commission ↗W latach 1999–2000 zaginęli Jury Zacharenka, Wiktar Hanczar, Anatol Krasouski i Dzmitry Zawadski. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy uznało, że nie przeprowadzono należytego śledztwa, i wskazało podejrzenia wobec wysokich urzędników. Odpowiedzialności konkretnych osób nie ustalił niezależny sąd.
Otwórz źródło: PACE Resolution 1371 (2004) ↗Raport OBWE/ODIHR o wyborach w 2006 roku wskazał poważne odstępstwa od standardów demokratycznych. Po głosowaniu siły bezpieczeństwa rozpędziły demonstrantów.
Otwórz źródło: OSCE/ODIHR, 2006 ↗Po wyborach 19 grudnia 2010 roku nastąpiły masowe zatrzymania i postępowania karne przeciw kandydatom opozycji oraz uczestnikom protestów. OBWE/ODIHR opisała problemy z liczeniem głosów i nieproporcjonalne użycie siły.
Otwórz źródło: OSCE/ODIHR, 2010 ↗W marcu 2017 roku w różnych miastach protestowano przeciw dekretowi nakładającemu opłatę na osoby niepracujące. Według Human Rights Watch władze arbitralnie zatrzymały co najmniej 700 osób, w tym pokojowych demonstrantów i dziennikarzy.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, 2017 ↗Obrońcy praw człowieka wskazywali, że wymóg zezwolenia na zgromadzenia służył zatrzymywaniu uczestników; władze blokowały również niezależne strony internetowe. Białoruś nadal stosowała karę śmierci.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, 2018 ↗Przed wyborami w 2020 roku władze zatrzymały Wiktara Babarykę, nie dopuściły Waleryja Cepkały i ścigały działaczy kampanii. Human Rights Watch opisała groźby wobec Swiatłany Cichanouskiej i jej rodziny.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Events of 2020 ↗OBWE/ODIHR nie mogła obserwować wyborów 9 sierpnia, bo zaproszenie nie nadeszło na czas. Ogłoszone wyniki wywołały masowe protesty i zarzuty fałszerstw; brak misji nie pozwala przypisywać OBWE własnych ustaleń co do dokładnego wyniku.
Otwórz źródło: OSCE/ODIHR, 2020 ↗W dniach 9–12 sierpnia służby używały gumowych pocisków, granatów hukowych i gazu łzawiącego. Human Rights Watch informuje o niemal 7 tysiącach zatrzymań w ciągu czterech dni, także przypadkowych przechodniów.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Events of 2020 ↗Zwolnieni opisywali pobicia, wymuszone pozycje, rażenie prądem, groźby przemocy seksualnej, przepełnione cele i odmowę opieki medycznej. ONZ później opisała rozległe, systematyczne naruszenia i brak skutecznego dochodzenia.
Otwórz źródło: UN Human Rights Office, 2022 ↗Od 9 do 12 sierpnia dostęp do internetu był poważnie ograniczony. Human Rights Watch informowała o blokadzie dziesiątek niezależnych stron; władze mówiły o atakach zewnętrznych, a niezależni badacze o ingerencji państwa.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Events of 2020 ↗Dziennikarzy zatrzymywano i bito podczas relacjonowania protestów, odbierano im akredytacje. Białoruskie Stowarzyszenie Dziennikarzy, cytowane przez Human Rights Watch, udokumentowało setki przypadków nacisku w 2020 roku.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Events of 2020 ↗Po wyborach wszczynano sprawy karne przeciw demonstrantom, działaczom i sympatykom opozycji. Zatrzymano Maryję Kalesnikawą i Maksima Znaka; inni członkowie Rady Koordynacyjnej wyjechali pod groźbą represji.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Events of 2020 ↗Protesty trwały jesienią. Do połowy listopada Human Rights Watch informowała o 25 tysiącach zatrzymań od początku sierpnia; jest to szacunek na datę publikacji, a nie liczba unikalnych osób.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Events of 2020 ↗Biuro Praw Człowieka ONZ uznało później naruszenia praw człowieka wokół wyborów 2020 roku za systematyczne, rozległe i poważne. Obrońcy praw człowieka domagali się niezależnego śledztwa i ochrony poszkodowanych.
Otwórz źródło: UN Human Rights Office, 2023 ↗W 2021 roku nasiliły się postępowania przeciw działaczom, dziennikarzom i obrońcom praw człowieka; niezależne organizacje zamykano lub zmuszano do zakończenia działalności.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, 2021 ↗23 maja samolot Ryanair skierowano do lądowania w Mińsku. Rada Europejska potępiła przymusowe lądowanie oraz zatrzymanie Ramana Pratasiewicza i Sofii Sapiegi przez białoruskie władze.
Otwórz źródło: European Council, 2021 ↗Rada UE określa reżim Łukaszenki jako współuczestnika rosyjskiej agresji przeciw Ukrainie od 24 lutego 2022 roku i nałożyła sankcje za wspieranie wojny.
Otwórz źródło: Council of the EU ↗Dekret z 2023 roku ograniczył wydawanie i przedłużanie paszportów w konsulatach. Rada Praw Człowieka ONZ wezwała do cofnięcia środków dotykających Białorusinów za granicą.
Otwórz źródło: UN Human Rights Council ↗OBWE/ODIHR ponownie nie wysłała misji na wybory prezydenckie z powodu braku zaproszenia na czas. Były to trzecie wybory od 2020 roku bez pełnej obserwacji ODIHR.
Otwórz źródło: OSCE/ODIHR, 2025 ↗Eksperci ONZ i Human Rights Watch dokumentują prześladowanie niezależnych głosów i złe traktowanie w więzieniach. Zwolnienie części więźniów nie oznacza końca represji. Nie podajemy zmiennej liczby więźniów politycznych bez daty i metodologii.
Otwórz źródło: Human Rights Watch, Belarus ↗